The way the world works in Egypt

Als je op reis gaat naar een ander land ergens ver weg, dan is het logisch dat er verschillen zijn met de manier waarop zaken geregeld zijn. Je bent je er wel bewust van dat deze verschillen bestaan, maar je beleeft het toch op een hele andere manier als je in zo’n land rondloopt dan dat je het ziet op tv bij Floortje Dessing of op Discovery Channel.

Laatst ben ik naar Egypte geweest en heb er 2 weken rondtrokken met een georganiseerde reis van de organisatie Shoestring. Het waren 2 hectische weken waarin we in een gezelschap het land door raceten van de ene bezienswaardigheid naar de andere. Ik heb enorm veel indrukken opgedaan over hoe het er daar aan toe gaat en hoe Egypte verschilt met Nederland.

Reisverslagen gaan meestal over wat op dag 1, 2 en verder bezocht is. Ik wil het hier wat generieker aanpakken en zal proberen te vertellen over de dingen die me opvielen, de dingen die het “in Egypte zijn”-gevoel voor mij gevoed hebben.

Zegeltje, stempeltje, paraafje, controle
Voor je in Egypte aankomt heb je je enigszins voorbereid. Je weet dat Egypte een hele rijke culturele historie heeft en dat het kampt met een overbevolkingprobleem. 96% van het land is woestijn, en op het resterende oppervlak wonen 80 miljoen mensen. Zelfs met deze enorme mensenmassa is de officiële werkeloosheid maar zo’n 10%. Hoe ze dat opgelost hebben merk je al meteen op het vliegveld. Overal lijkt het alsof 3 personen werken waar één het ook makkelijk af had gekund. Met allerlei rangen en standen is een hiërarchie aangebracht om maar zo veel mensen aan het werk te houden, althans… zo lijkt het. Iedereen lijkt wat te vertellen te hebben gezien het grote aantal handelingen dat gedaan moet worden voor je goed en wel door de douane heen bent. Zegeltje hier, stempeltje daar, paraafje erop en onder het toeziend oog van de chef nog een visuele controle door een extra mannetje.

Hitte
Het eerste wat je opvalt als je de geairconditionde ruimte van het vliegveld uitkomt is de muur van hitte die in je gezicht slaat. Zat je net nog met -59 ˚C te koukleumen op weet ik hoeveel meter hoogte, nu loop je in je Nederlandse kloffie bij +43 ˚C met je zware koffer te sjouwen. De hitte maakt het functioneren overdag geen pretje. De meeste Egyptenaren blijven dan ook in de hete middaguren in de luwte. Dit komt in het begin over alsof de mensen niet werklustig zijn. Achteraf realiseer je je echter dat ze dit gebrek aan inspanning in de middag compenseren door extra vroeg uit de veren te zijn en pas laat naar bed te gaan.

Pief paf poef
Met de aanslagen van het verleden is heel serieus omgegaan. De overheid speelt het hard in Egypte, alles wat zich radicaliseert wordt hardhandig de kop ingedrukt. De overheid heeft er behoefte aan veiligheid uit te stralen richting de toeristenindustrie en heeft voor dit doel het leger ingezet om het land te “bewaken”. Dit display van militair toezicht lijkt vaak meer voor de visuele presentatie richting de toeristen dan vanwege het pure nut. Het blik met manschappen wat is opengetrokken voor de “bewaking” is namelijk enorm. Als voorbeeld de stad Cairo, hier staat toch wel minimaal op elke straathoek in het centrum een wachterhuisje met een soldaat erin. In sommige gebieden staat er om de 20 meter een soldaat met een riotgun of ander onzinnig zwaar schiettuig. Verder zijn alle wegen door het land vergeven van de checkpoints en moet je soms in gewapende colonnes van stad naar stad rijden. Deze overdaad aan machtvertoon maakt in het begin enorme indruk op je. Maar na een tijdje is het normaal en zie je van al die mannen die heel de dag met hun kanon lopen te sjouwen de belachelijkheid in.

Wegmisbruikers
Het programma wegmisbruikers zou in Egypte niet veel kijkcijfers halen. Immers, je hoeft maar uit het raam te kijken om te zien dat iedereen in Egypte de weg misbruikt. Om de gids te quoten “we do have traffic rules, we just don’t care”. Op drukke kruispunten in Cairo staat dan ook bij elk verkeerslicht een politieagent die erop toe moet zien dat de mensen ook daadwerkelijk stoppen voor het rode lampje. Op de snelweg hou je je hart vast. De belijning op de weg is er schijnbaar voor de show, je kunt je immers makkelijk onder luid getoeter tussen twee vrachtwagens persen. Slecht aangegeven verkeerdrempels midden op de snelweg (wellicht ooit van een checkpoint) doen je als de chauffeur niet oplet soms met je hoofd tegen het dak van de bus belanden. Omdat afslagen allemaal wat minder goed geregeld zijn zie je ook geregeld op de snelweg een spookrijders je op volle snelheid tegemoet komen. Doordat de chauffeur geen krimp geeft vind je het na verloop van tijd allemaal normaal en kijk je alleen af en toe nog even bezorgt naar een voetganger die midden op de snelweg tussen het razende verkeer wacht tot ze weer een laan kan overvluchten. Met de uit Nederlandse ogen aanschouwde schijnbare “verkeerschaos” is het toch opvallend te melden dat we in onze hele trip van 4000km geen enkel verkeersongeluk hebben zien gebeuren. Dit neemt niet weg dat vrijwel elke auto ergens wel een deuk had.

Kaaibanden
Stoepranden zijn enorm hoog in Egypte. Dit komt omdat met 40graden het asfalt veel te lijden heeft en er dus regelmatig vervangen moet worden. In Egypte is het wegonderhoud-team niet zo luxe uitgerust en gooien ze ter vervanging van het wegdek er gewoon weer een nieuwe laag asfalt over de oude heen. Met deze hoge stoepranden kunnen ze dat een paar keer doen voor ze de zaak weer moeten afgraven. Een tijdbesparende methode die de inwoners van de miljoenensteden vast wat files bespaart.

Afwerking
Die vijf minuten extra aandacht die iets er goed uit kunnen laten zien lijkt niet te worden besteed in Egypte. Vooral in de hotels stikt het er van de houtje-touwtje oplossingen. Deuren klemmen, elektrische kabels zitten met plakbandjes aan elkaar en waarom zou je de lampen eruit schroeven voordat je het plafon gaat witten? Maar als ik één donatie zou maken aan Egypte waar het land serieus wat aan zou hebben zou het een opleiding zijn tot tegelzetter/loodgieter. Want wie dacht dat in een land voor 96% uit woestijn bestaat zuinig gedaan wordt met water heeft het mis. Zelden heb ik zoveel lekkende kranen gezien en bovendien ben ik niet één afvoerputje tegengekomen die op het laagste niveau van de douche was aangebracht.

Islam
70% van de Egyptenaren is moslim en 70% daarvan is een “goede” moslim volgens onze gids. Dit houdt in dat deze mensen zich aan alle vijf de peilers van de islam houden. Deze eigenschap drukt een duidelijke visuele stempel op de maatschappij. De mensen lopen er in de hitte volledig bedekt bij (mannen lange broek en vrouwen alles behalve gezicht en handen bedekt). Je ziet menig burka rondsjouwen en wat bij deze vrouwen opvalt is dat ze vrijwel allemaal hun ogen perfect in de make-up hebben staan. Met de religie-gebonden nationale klederdracht loop je als toerist al gauw in de kijk en als er iets is wat de heren aldaar bijzonder goed kunnen dan is het loeren. Zonder scrupules worden de vrouwen nagekeken en gewezen alsof ze naakt over straat lopen. De vrouwen lijken tot de verbeelding van de mannen te spreken, al was het alleen maar omdat ze niet besneden zijn. De gids omschreef zijn situatie thuis in een informeel gesprek als “a lot of action but no reaction”.

Een versteend verleden
Het cultureel erfgoed is voor het huidige toeristische Egypte heel belangrijk. Door de geïsoleerde ligging van het land kon vroeger relatief veel energie gestoken worden in de godsdienst. Door de macht van de koningen en priesters en wellicht de eenheid van het volk konden grootse monumenten opgebouwd worden die de tand des tijds tot de dag van vandaag hebben kunnen doorstaan. De enorme toewijding die er destijds is geweest voor het maken van de tempels, beelden, schilderingen en monumenten straalt er nog steeds vanaf. Het is machtig mooi om te zien wat voor een vakwerk honderden jaren geleden is geleverd met de meest primitieve gereedschappen (ze hadden bijvoorbeeld niet eens metalen beitels).

Wat er destijds aan een gedrevenheid in de bewoners van Egypte heeft gezeten lijkt vandaag de dag verdwenen. Het grote verschil wat ik zie tussen Nederland en Egypte is de instelling van de mensen. Het lijkt erop alsof ze er niet voor gaan en vast zitten in een ad hoc levenswijze. Misschien komt het door het klimaat, onder invloed van overheid, geloof, traditie of algemene armoede. Persoonlijk vermoed ik het laatste.
Zo is het bijvoorbeeld wel zo dat iedereen een mobiele telefoon lijkt te hebben, maar er wordt niet mee gebeld. Er worden codes gehanteerd waarbij expres niet opgenomen wordt. Via het aantal keer dat de beller de telefoon over laat gaan voordat hij ophangt kunnen zo goedkoop berichten overgebracht worden.

Egypte Totaal
Als je bovenstaand verhaal leest zou je misschien concluderen dat ik geen fijne vakantie heb gehad, het tegendeel is echter waar. Het ondergedompeld worden in een andere cultuur is een ervaring op zich. Als je door de toeristische trekpleisters heenkijkt zie je een land waar heel anders geleefd wordt dan hier. Dat deze verschillen me in eerste instantie niet aanspreken doet niets af aan de positieve ervaring van het ervaren van het verschil. Het doet je beseffen hoe goed je het wel niet hebt, en dit is denk ik het belangrijkste dat ik heb van heel mijn reis.